zemheri, halk takvimine göre kışın en şiddetli, en amansız ve en soğuk dönemini ifade eden geleneksel bir kavramdır. kökeni arapça "zemherir" (aşırı soğuk) kelimesine dayanan bu dönem, miladi takvime göre 22 aralık - 31 ocak tarihleri arasındaki 40 günlük süreyi kapsar ve halk arasında "erbaîn" (arapça kırk) olarak da bilinir.
zemheriyi sıradan bir kış soğuğundan ayıran ve onu özgün kılan bazı temel özellikler vardır;
-zemheri, kışın tam kalbidir. bu dönemde hava sıcaklıkları en düşük seviyelere ulaşır, toprak donar ve doğa tamamen içe çekilerek adeta bir hayatta kalma mücadelesine girer.
-eski bir anadolu inanışına göre zemherinin bir yüzü kış, bir yüzü bahardır. bu 40 günlük sürenin bir kısmında dondurucu ayazlar ve fırtınalar hüküm sürerken, ansızın beliren pastırma yazına benzer yalancı güneşler görülebilir. ancak bu güneş aldatıcıdır; arkasından gelen ayaz çok daha sert olur. yine bir inanışa göre; köpekler zemheride gölgeye yatarsa, akabinde gelen yaz sıcak ve kurak geçer.
bunun yanında türk kültüründe ve edebiyatında zemheri; çaresizliği, zorluğu, yalnızlığı, mahrumiyeti ve sabrı simgeleyen güçlü bir metafordur. şiirlerde ve türkülerde "zemheri ayazı" vurgusu, insanın içini üşüten en derin acıları veya sadakat testlerini anlatmak için kullanılır.
"ard arda kaç zemheri
kurt uyur, kuş uyur, zindan uyurdu." (ahmet arif)
zemheriyi sıradan bir kış soğuğundan ayıran ve onu özgün kılan bazı temel özellikler vardır;
-zemheri, kışın tam kalbidir. bu dönemde hava sıcaklıkları en düşük seviyelere ulaşır, toprak donar ve doğa tamamen içe çekilerek adeta bir hayatta kalma mücadelesine girer.
-eski bir anadolu inanışına göre zemherinin bir yüzü kış, bir yüzü bahardır. bu 40 günlük sürenin bir kısmında dondurucu ayazlar ve fırtınalar hüküm sürerken, ansızın beliren pastırma yazına benzer yalancı güneşler görülebilir. ancak bu güneş aldatıcıdır; arkasından gelen ayaz çok daha sert olur. yine bir inanışa göre; köpekler zemheride gölgeye yatarsa, akabinde gelen yaz sıcak ve kurak geçer.
bunun yanında türk kültüründe ve edebiyatında zemheri; çaresizliği, zorluğu, yalnızlığı, mahrumiyeti ve sabrı simgeleyen güçlü bir metafordur. şiirlerde ve türkülerde "zemheri ayazı" vurgusu, insanın içini üşüten en derin acıları veya sadakat testlerini anlatmak için kullanılır.
"ard arda kaç zemheri
kurt uyur, kuş uyur, zindan uyurdu." (ahmet arif)
