antik yunan tragedya geleneğinin en güçlü eserlerinden biri kabul edilen ve sophokles tarafından yazılmış bir oyundur. konusunu thebai kralı oidipus’un kendi geçmişini araştırırken adım adım kendi felaketinin merkezine yürüyüşü oluşturur. sigmund freud'un, baba-oğul çatışmasını ifade etmek için kullandığı oidipus kompleksi'nin isim referansı da bu tragedyadır.
oyun, salgın ve huzursuzluk içindeki thebai'de başlar. kehanete göre kral laios ve eşi ıokaste’nin doğacak oğlu bir gün babasını öldürecek ve annesiyle evlenecektir. bu kehanetten korkan çift, doğan bebeği öldürülmesi için dağa bırakır. ancak çocuk ölmez; başka bir kraliyet ailesi tarafından büyütülür ve kendi gerçek soyunu bilmeden yetişir. yıllar sonra oidipus da benzer bir kehanet duyar. babasını öldürecek ve annesiyle evlenecektir. bunun üzerine kendisini büyüten kişilerin gerçek anne babası olduğunu sanarak onlardan uzaklaşır. fakat kaderden kaçmaya çalışırken, yolculuğu sırasında yolda tartıştığı bir adamı öldürür; bu kişinin öz babası olan laios olduğunu bilmez. ardından thebai’ye gelir. şehri tehdit eden bilmeceli felaketi çözdüğü için ödül olarak dul kraliçeyle, yani öz annesi olan ıokaste ile evlendirilir. buradaki kritik nokta şudur: ne oidipus ne de ıokaste bu gerçeği bilir.
oidipus, halkını kurtarmak isteyen akıllı ve kararlı bir hükümdar olarak görünür; bir zamanlar bilmeceyi çözerek şehri kurtarmış biridir. ancak bu kez çözmeye çalıştığı bilmece dışarıda değil, kendi hayatının içindedir. gerçeği ortaya çıkarmaya yönelik her adım onu kaçmaya çalıştığı kehanetin tam ortasına götürür.
eserin gücü, trajedinin kötülükten değil bilgiden doğmasındadır. oidipus zalim ya da kötü bir karakter değildir; aksine hakikati öğrenmekte ısrar eden biridir. fakat insanın trajedisi bazen tam da kendi gerçekliğidir.
gerçek ortaya çıkınca ıokaste bunu kaldıramaz, oidipus ise kendi gözlerini kör eder. bu sahne genellikle sembolik yorumlanır: gerçeği görmeden yaşarken gözleri vardı; gerçeği öğrendiğinde ise görmekten vazgeçer.
totalde bir paradoks izlenimi de oluşturan eserde, kahramanların, kehaneti bilip kaderden kaçmak için attığı adımlar, onları tam da kehanetin felaketine sürüklemiştir.
oyun, salgın ve huzursuzluk içindeki thebai'de başlar. kehanete göre kral laios ve eşi ıokaste’nin doğacak oğlu bir gün babasını öldürecek ve annesiyle evlenecektir. bu kehanetten korkan çift, doğan bebeği öldürülmesi için dağa bırakır. ancak çocuk ölmez; başka bir kraliyet ailesi tarafından büyütülür ve kendi gerçek soyunu bilmeden yetişir. yıllar sonra oidipus da benzer bir kehanet duyar. babasını öldürecek ve annesiyle evlenecektir. bunun üzerine kendisini büyüten kişilerin gerçek anne babası olduğunu sanarak onlardan uzaklaşır. fakat kaderden kaçmaya çalışırken, yolculuğu sırasında yolda tartıştığı bir adamı öldürür; bu kişinin öz babası olan laios olduğunu bilmez. ardından thebai’ye gelir. şehri tehdit eden bilmeceli felaketi çözdüğü için ödül olarak dul kraliçeyle, yani öz annesi olan ıokaste ile evlendirilir. buradaki kritik nokta şudur: ne oidipus ne de ıokaste bu gerçeği bilir.
oidipus, halkını kurtarmak isteyen akıllı ve kararlı bir hükümdar olarak görünür; bir zamanlar bilmeceyi çözerek şehri kurtarmış biridir. ancak bu kez çözmeye çalıştığı bilmece dışarıda değil, kendi hayatının içindedir. gerçeği ortaya çıkarmaya yönelik her adım onu kaçmaya çalıştığı kehanetin tam ortasına götürür.
eserin gücü, trajedinin kötülükten değil bilgiden doğmasındadır. oidipus zalim ya da kötü bir karakter değildir; aksine hakikati öğrenmekte ısrar eden biridir. fakat insanın trajedisi bazen tam da kendi gerçekliğidir.
gerçek ortaya çıkınca ıokaste bunu kaldıramaz, oidipus ise kendi gözlerini kör eder. bu sahne genellikle sembolik yorumlanır: gerçeği görmeden yaşarken gözleri vardı; gerçeği öğrendiğinde ise görmekten vazgeçer.
totalde bir paradoks izlenimi de oluşturan eserde, kahramanların, kehaneti bilip kaderden kaçmak için attığı adımlar, onları tam da kehanetin felaketine sürüklemiştir.
