dünya ticaretinin çok büyük bir çoğunluğunun deniz yoluyla taşındığı günümüzde, devasa yük gemileri ve tankerler küresel ekonominin can damarıdır. ancak bu dev hareketlilik, hassas deniz ekosistemleri için büyük bir kirlilik riskini de beraberinde getirir. işte tam bu noktada, denizlerin korunmasını sağlayan en önemli uluslararası sözleşmedir marpol.
marpol (marine pollution), gemilerden kaynaklanan deniz kirliliğinin önlenmesini amaçlayan gemilerden kaynaklanan kirliliğin önlenmesi uluslararası sözleşmesi'nin ( ınternational convention for the prevention of pollution from ships) kısa adıdır. uluslararası denizcilik örgütü ( imo) tarafından yürütülen bu sözleşme, deniz çevresini korumaya yönelik en kapsamlı yasal mevzuattır.
marpol’ün temelleri aslında büyük bir çevre felaketine dayanır. 1967 yılında torrey canyon adlı tankerin ingiltere açıklarında karaya oturmasıyla binlerce ton petrol denize sızdı. bu olay, dünya kamuoyuna gemi kazalarının deniz doğasına verdiği kalıcı zararı net bir şekilde gösterdi. imo, bu tür felaketlerin önüne geçmek amacıyla 1973 yılında ilk sözleşmeyi hazırladı. ancak teknik zorluklar nedeniyle süreç uzadı ve 1978 yılında tanker kazalarının artması üzerine ek bir protokol (protokol 1978) kabul edildi. bugün yürürlükte olan ve kısaca marpol 73/78 olarak anılan mevzuat, bu iki sürecin birleşimidir.
marpol, bir geminin operasyonel veya kaza sonucu üretebileceği her türlü atığı kontrol altına alır. sözleşme, annex adı verilen 6 ana ek maddeden oluşur:
ek ı - petrol ile kirlenmenin önlenmesi
gemilerin makine dairesi atık suları (bilge) ve tankerlerin yük artığı petrol karışımlarının denize basılmasını katı kurallarla sınırlar. çift çeperli tanker zorunluluğu bu ek kapsamında getirilmiştir.
ek ıı - dökme zehirli sıvı maddelerle kirlenmenin önlenmesi
kimyasal tankerlerin taşıdığı zararlı sıvıların tahliyesini ve tank yıkama işlemlerini düzenler.
ek ııı - ambalajlı bir biçimde taşınan zararlı maddelerle kirlenmenin önlenmesi
deniz yoluyla paketli, konteyner içinde veya tanklarda taşınan tehlikeli maddelerin etiketlenmesi, depolanması ve listelenmesini kurallara bağlar.
ek ıv - gemilerden çıkan pis sularla (lağım) kirlenmenin önlenmesi
tuvalet ve revir atık sularının (sewage) arıtılmadan veya karadan belirli bir mesafe uzaklığa ulaşmadan denize deşarj edilmesini yasaklar.
ek v - gemilerden atılan çöplerle kirlenmenin önlenmesi
plastik başta olmak üzere her türlü çöpün denize atılmasını yasaklar. plastiklerin denize atılması tamamen yasaktır. yemek atıkları gibi organik çöpler için ise kıyıya olan mesafe sınırları bulunur.
ek vı - gemilerden kaynaklanan hava kirliliğinin önlenmesi
gemilerin bacalarından çıkan kükürt oksit ve azot oksit gazlarını sınırlar. son yıllarda küresel ısınmayla mücadele kapsamında karbon emisyonlarının azaltılmasına yönelik güncellemeler bu ek üzerinden yürütülmektedir.
marpol, ekosistemi kırılgan veya trafiği yoğun olan bazı denizleri özel alan (special area) olarak ilan etmiştir. bu bölgelerde kirlilik kuralları ve deşarj limitleri normal denizlere göre çok daha katıdır.
-ülkemizi çevreleyen akdeniz ve karadeniz, marpol kapsamında "özel alan" statüsündedir. bu durum, türk karasularında ve limanlarında gemi atıklarının takibinin ve cezai yaptırımların çok daha sıkı uygulanmasını zorunlu kılar. fakat ne yazık ki ülkenin genetik kodlarına sinmiş liyakatsizliğin henüz önüne geçen bir sözleşme yapılmamıştır.-
sözleşmenin kağıt üzerinde kalmaması için iki aşamalı bir denetim mekanizması işletilir:
bayrak devleti denetimi: geminin siciline kayıtlı olduğu ülke (bayrak devleti), geminin marpol standartlarına uygun olduğunu doğrulamakla ve gerekli sertifikaları (örneğin uluslararası petrol kirliliğini önleme sertifikası - ıopp) vermekle yükümlüdür.
liman devleti denetimi (port state control - psc): bir gemi yabancı bir ülkenin limanına yanaştığında, o ülkenin müfettişleri gemiye gelerek marpol kurallarına uyulup uyulmadığını denetleyebilir. gemideki jurnal kayıtları (oil record book, garbage record book) incelenir. eğer kural ihlali veya eksiklik tespit edilirse gemi limanda alıkonulabilir ve çok ağır para cezaları kesilir.
marpol, kabul edildiği günden bu yana denizlerdeki operasyonel kirliliği ve büyük tanker kazalarını çarpıcı bir oranda azaltmayı başarmıştır. günümüzde de gelişen teknoloji ve iklim krizi gereksinimlerine göre sürekli güncellenmeye ve uygulanmaya devam etmektedir.
marpol (marine pollution), gemilerden kaynaklanan deniz kirliliğinin önlenmesini amaçlayan gemilerden kaynaklanan kirliliğin önlenmesi uluslararası sözleşmesi'nin ( ınternational convention for the prevention of pollution from ships) kısa adıdır. uluslararası denizcilik örgütü ( imo) tarafından yürütülen bu sözleşme, deniz çevresini korumaya yönelik en kapsamlı yasal mevzuattır.
marpol’ün temelleri aslında büyük bir çevre felaketine dayanır. 1967 yılında torrey canyon adlı tankerin ingiltere açıklarında karaya oturmasıyla binlerce ton petrol denize sızdı. bu olay, dünya kamuoyuna gemi kazalarının deniz doğasına verdiği kalıcı zararı net bir şekilde gösterdi. imo, bu tür felaketlerin önüne geçmek amacıyla 1973 yılında ilk sözleşmeyi hazırladı. ancak teknik zorluklar nedeniyle süreç uzadı ve 1978 yılında tanker kazalarının artması üzerine ek bir protokol (protokol 1978) kabul edildi. bugün yürürlükte olan ve kısaca marpol 73/78 olarak anılan mevzuat, bu iki sürecin birleşimidir.
marpol, bir geminin operasyonel veya kaza sonucu üretebileceği her türlü atığı kontrol altına alır. sözleşme, annex adı verilen 6 ana ek maddeden oluşur:
ek ı - petrol ile kirlenmenin önlenmesi
gemilerin makine dairesi atık suları (bilge) ve tankerlerin yük artığı petrol karışımlarının denize basılmasını katı kurallarla sınırlar. çift çeperli tanker zorunluluğu bu ek kapsamında getirilmiştir.
ek ıı - dökme zehirli sıvı maddelerle kirlenmenin önlenmesi
kimyasal tankerlerin taşıdığı zararlı sıvıların tahliyesini ve tank yıkama işlemlerini düzenler.
ek ııı - ambalajlı bir biçimde taşınan zararlı maddelerle kirlenmenin önlenmesi
deniz yoluyla paketli, konteyner içinde veya tanklarda taşınan tehlikeli maddelerin etiketlenmesi, depolanması ve listelenmesini kurallara bağlar.
ek ıv - gemilerden çıkan pis sularla (lağım) kirlenmenin önlenmesi
tuvalet ve revir atık sularının (sewage) arıtılmadan veya karadan belirli bir mesafe uzaklığa ulaşmadan denize deşarj edilmesini yasaklar.
ek v - gemilerden atılan çöplerle kirlenmenin önlenmesi
plastik başta olmak üzere her türlü çöpün denize atılmasını yasaklar. plastiklerin denize atılması tamamen yasaktır. yemek atıkları gibi organik çöpler için ise kıyıya olan mesafe sınırları bulunur.
ek vı - gemilerden kaynaklanan hava kirliliğinin önlenmesi
gemilerin bacalarından çıkan kükürt oksit ve azot oksit gazlarını sınırlar. son yıllarda küresel ısınmayla mücadele kapsamında karbon emisyonlarının azaltılmasına yönelik güncellemeler bu ek üzerinden yürütülmektedir.
marpol, ekosistemi kırılgan veya trafiği yoğun olan bazı denizleri özel alan (special area) olarak ilan etmiştir. bu bölgelerde kirlilik kuralları ve deşarj limitleri normal denizlere göre çok daha katıdır.
-ülkemizi çevreleyen akdeniz ve karadeniz, marpol kapsamında "özel alan" statüsündedir. bu durum, türk karasularında ve limanlarında gemi atıklarının takibinin ve cezai yaptırımların çok daha sıkı uygulanmasını zorunlu kılar. fakat ne yazık ki ülkenin genetik kodlarına sinmiş liyakatsizliğin henüz önüne geçen bir sözleşme yapılmamıştır.-
sözleşmenin kağıt üzerinde kalmaması için iki aşamalı bir denetim mekanizması işletilir:
bayrak devleti denetimi: geminin siciline kayıtlı olduğu ülke (bayrak devleti), geminin marpol standartlarına uygun olduğunu doğrulamakla ve gerekli sertifikaları (örneğin uluslararası petrol kirliliğini önleme sertifikası - ıopp) vermekle yükümlüdür.
liman devleti denetimi (port state control - psc): bir gemi yabancı bir ülkenin limanına yanaştığında, o ülkenin müfettişleri gemiye gelerek marpol kurallarına uyulup uyulmadığını denetleyebilir. gemideki jurnal kayıtları (oil record book, garbage record book) incelenir. eğer kural ihlali veya eksiklik tespit edilirse gemi limanda alıkonulabilir ve çok ağır para cezaları kesilir.
marpol, kabul edildiği günden bu yana denizlerdeki operasyonel kirliliği ve büyük tanker kazalarını çarpıcı bir oranda azaltmayı başarmıştır. günümüzde de gelişen teknoloji ve iklim krizi gereksinimlerine göre sürekli güncellenmeye ve uygulanmaya devam etmektedir.
